ابزار مشتقه[1]: ابزارهای مالی که ارزش آن مشتق از ارزش یک کالا، انرژی یا سایر ابزارهای مالی می‌باشد.

ابزار مشتقه (یا به‌صورت ساده مشتقه) یک ابزار مالی است که ارزش آن از ارزش سایر ابزارها یا متغیرهای مالی مشتق می‌شود. برای مثال اختیار معامله سهم[2] یک ابزار مشتقه است زیرا ارزش آن از ارزش یک سهم مشتق می‌شود. یک قرارداد تاخت نرخ بهره[3] یک مشتقه است زیرا ارزش آن از یک یا چند شاخص نرخ‌ بهره مشتق می‌شود. ارزش این اوراق مشتقه از ارزش یک ابزار دیگر که دارایی پایه[4] نامیده می‌شود مشتق می‌شود.کی دیگر از روش‌های ایجاد تمایز میان اوراق مشتقه، تقسیم آن‌ها به دو گروه اوراق مشتقه وانیلی و نامتعارف[9] است.

اگرچه ممکن است از اصطلاح ابزارهای اولیه[5] صحبت شود، اما اصطلاح ابزارهای نقدی[6] رایج‌تر است. ابزار نقدی، ابزاری است که ارزش آن به‌صورت مستقیم از طریق بازار تعیین می‌شود. از ابزارهای نقدی می‌توان به سهام، کالاها، ارزها و اوراق قرضه اشاره کرد. تمایز میان اوراق نقد و اوراق مشتقه دقیقا مشخص نیست اما این تمایز غیرمعمول مفید است.

ابزارهای مشتقه از طرق مختلفی دسته‌بندی می‌شوند. یک روش این‌ است که آن‌ها را به صورت ابزارهای خطی و غیرخطی[7] دسته‌بندی کرده و بر این اساس بین آن‌ها تفاوت قائل شویم. ابزارهای خطی دارای نمودار عایدی[8] هستند که معمولا خطی یا تقریبا خطی است، درحالی‌که نمودار عایدی گروه دوم غیرخطی است. این غیرخطی بودن غالبا به‌ این دلیل است که ابزار مشتقه یک اختیار است و یا در ساختار آن یک اختیار وجود دارد.

یکی دیگر از روش‌های ایجاد تمایز میان اوراق مشتقه، تقسیم آن‌ها به دو گروه اوراق مشتقه وانیلی و نامتعارف[9] است. گروه نخست ساده‌تر و شایع‌ترند اما نوع دوم پیچیده‌تر و تخصصی‌تر هستند. برای تفاوت قائل شدن میان نوع اول و دوم قانون روشنی وجود ندارد و این تمایز بیشتر براساس سلیقه است.

جدول شماره 1 فهرست برخی از اوراق مشتقه استاندارد را ارائه می‌کند و همچنین نشان می‌دهد هر یک از آن‌ها در چه گروهی قرار می‌گیرند:

جدول شماره 1 فهرست برخی از اوراق مشتقه استاندارد

   در جدول فوق، مشتقات استاندارد ذکر شده‌اند. این ابزارها به دو صورت خطی-غیرخطی و وانیلی-نامتعارف دسته‌بندی شده‌اند. البته استفاده از معیار وانیلی-نامتعارف تاحدی متغیر است، زیرا از نظر برخی متخصصین ممکن است که برخی اختیارات معامله نامتعارف به صورت وانیلی دسته‌بندی شوند. یک مثال روشن اختیارات معامله سبد[29] است. در این رنگین‌کمان، بیشتر اختیارات در دسته نامتعارف دسته‌بندی می‌شوند اما ممکن است اختیارات معامله اسپرید[30] به‌صورت وانیلی در نظر گرفته شوند.

[1] Derivative Instrument

[2] Stock Option

[3] Interest Rate Swap

[4] Underlier

[5] Primary Instruments

[6] Cash Instruments

[7] Linear and Non-linear Derivatives

[8] Payoff Diagram

[9] Vanilla and Exotic Derivatives

[10] Asian Option

[11] Barrier Option

[12] Basket Option

[13] Binary Option

[14] Call

[15] Cap

[16] Chooser Option

[17] Compound Option

[18] Contingent Premium Option

[19] Credit Derivative

[20] Floor

[21] Forward

[22] Future

[23] Lookback Option

[24] Put

[25] Rainbow Option

[26] Ratchet Option

[27] Swap

[28] Swaption

[29] Basket Options

[30] Spread Options